Pendahuluan
Akidah merupakan asas utama dalam kehidupan seseorang Muslim. Akidah yang benar menjadi landasan kepada segala bentuk ibadah, amalan dan cara hidup seorang hamba dalam mengabdikan diri kepada Allah SWT. Oleh itu, setiap umat Islam wajib memelihara akidah berdasarkan al-Quran dan al-Sunnah yang sahih, sebagaimana yang difahami dan diamalkan oleh Rasulullah SAW serta para sahabat Baginda. Penyimpangan dalam persoalan akidah boleh membawa kepada kekeliruan dalam memahami agama, khususnya apabila sesuatu kepercayaan dibina atas riwayat yang dipertikaikan atau tafsiran yang bercanggah dengan sumber utama Islam.
Dalam perbincangan mengenai aliran pemikiran Islam, Syiah merupakan salah satu aliran yang mempunyai sejarah perkembangan dan kepelbagaian doktrin tersendiri. Perbezaan antara Ahlus Sunnah wal Jamaah dengan kelompok Syiah bukan sekadar berkaitan persoalan politik dan sejarah kepimpinan umat Islam selepas kewafatan Rasulullah SAW, bahkan turut melibatkan persoalan autoriti agama, kedudukan para sahabat, konsep imamah dan sumber rujukan dalam memahami ajaran Islam.
Walau bagaimanapun, Syiah bukanlah satu kelompok yang seragam. Terdapat pelbagai cabang Syiah yang mempunyai pandangan berbeza tentang perkara-perkara akidah. Oleh itu, penelitian terhadap ajaran tertentu hendaklah dilakukan berdasarkan sumber yang berautoriti, tanpa membuat generalisasi terhadap setiap individu yang mengaitkan dirinya dengan Syiah. Perbincangan ini akan meneliti beberapa perbezaan utama antara doktrin Syiah tertentu dengan pegangan Ahlus Sunnah wal Jamaah berdasarkan prinsip al-Quran, al-Sunnah dan kefahaman generasi awal umat Islam.
1. Perbezaan dalam Konsep Kepimpinan dan Imamah
Antara perbezaan paling ketara antara Ahlus Sunnah wal Jamaah dengan Syiah Imamiyyah ialah konsep imamah. Dalam pegangan Syiah Imamiyyah atau Syiah Dua Belas Imam, imamah dianggap sebagai suatu jawatan agama yang ditetapkan oleh Allah SWT kepada individu tertentu daripada keturunan Ali bin Abi Talib RA dan Fatimah RA. Para imam tersebut dipercayai mempunyai kedudukan khusus dalam membimbing umat dan memelihara ajaran agama. Dalam doktrin arus perdana Imamiyyah, para imam juga dianggap maksum daripada dosa dan kesalahan dalam melaksanakan peranan agama mereka.
Sebaliknya, Ahlus Sunnah wal Jamaah membezakan antara kenabian dengan kepimpinan umat. Rasulullah SAW ialah nabi dan rasul terakhir, manakala kepimpinan selepas kewafatan Baginda merupakan urusan umat yang dilaksanakan berdasarkan prinsip syura serta pertimbangan syarak. Abu Bakar al-Siddiq RA dipilih sebagai khalifah pertama, diikuti Umar bin al-Khattab RA, Uthman bin Affan RA dan Ali bin Abi Talib RA.
Allah SWT berfirman dalam Surah al-Syura, ayat 38, bahawa antara sifat orang beriman ialah mereka melaksanakan urusan sesama mereka melalui perundingan atau syura. Ayat ini menjadi antara dalil yang digunakan oleh ulama Ahlus Sunnah untuk menerangkan kepentingan syura dalam urusan masyarakat dan kepimpinan.
Dari sudut pandangan Sunni, tidak terdapat nas yang sahih dan tegas yang menetapkan keseluruhan doktrin Dua Belas Imam sebagaimana difahami oleh Syiah Imamiyyah. Oleh itu, menjadikan kepercayaan terhadap imamah dalam pengertian tersebut sebagai asas akidah yang wajib diterima oleh setiap Muslim merupakan perkara yang diperselisihkan secara mendasar antara kedua-dua tradisi.
Perbezaan ini memperlihatkan bahawa persoalan kepimpinan selepas Rasulullah SAW mempunyai implikasi besar terhadap pemahaman autoriti agama. Walaupun Ahlus Sunnah mengiktiraf keutamaan Ali RA dan ahli keluarga Nabi, pengiktirafan tersebut tidak bermaksud bahawa mereka menerima seluruh doktrin imamah yang dikembangkan dalam tradisi Syiah.
2. Kedudukan Para Sahabat Rasulullah SAW
Persoalan kedudukan para sahabat merupakan antara isu yang paling sensitif dalam perbezaan antara Ahlus Sunnah wal Jamaah dengan sesetengah aliran Syiah. Para sahabat ialah generasi yang hidup bersama Rasulullah SAW, menerima pengajaran Baginda, mempertahankan Islam dan menyampaikan al-Quran serta hadis kepada generasi selepas mereka.
Ahlus Sunnah wal Jamaah meyakini bahawa para sahabat mempunyai kedudukan yang mulia, walaupun mereka bukan maksum dan tidak terlepas daripada kesilapan. Mereka dihormati berdasarkan pengorbanan, keimanan dan sumbangan mereka dalam menyebarkan Islam. Pada masa yang sama, peristiwa perselisihan yang berlaku dalam kalangan mereka dinilai secara berhati-hati berdasarkan fakta sejarah dan prinsip agama.
Allah SWT berfirman dalam Surah al-Tawbah, ayat 100, yang bermaksud bahawa Allah meredai golongan Muhajirin dan Ansar yang terdahulu serta orang yang mengikuti mereka dengan baik. Ayat ini menjadi antara dalil penting tentang kemuliaan generasi awal umat Islam.
Dalam Surah al-Hashr, ayat 10 pula, Allah SWT mengajar orang beriman supaya berdoa memohon keampunan bagi diri mereka dan saudara-saudara mereka yang terdahulu dalam iman serta tidak menyimpan kebencian terhadap orang beriman.
Sebaliknya, dalam sesetengah tradisi polemik Syiah, sejumlah sahabat dikritik dengan keras, khususnya berkaitan persoalan kepimpinan selepas kewafatan Rasulullah SAW. Namun demikian, tahap kritikan dan penilaian terhadap para sahabat berbeza mengikut cabang, ulama dan karya yang dirujuk. Tidak tepat untuk menganggap semua pengikut Syiah mempunyai pandangan yang sama terhadap setiap sahabat.
Dari perspektif Ahlus Sunnah, penghinaan terhadap para sahabat, khususnya tuduhan menyeluruh tanpa bukti yang kukuh, bercanggah dengan prinsip menghormati generasi yang menyampaikan agama kepada umat Islam. Menolak atau mempertikaikan kedudukan sahabat tertentu juga boleh menimbulkan persoalan terhadap sumber periwayatan hadis dan sejarah Islam.
Walau bagaimanapun, perbincangan ini perlu dilakukan secara ilmiah. Mengkritik sesuatu pandangan tidak bermaksud seseorang dibenarkan mencaci, memfitnah atau menghina penganut aliran lain. Kebenaran perlu dijelaskan melalui dalil dan penelitian, bukan melalui kebencian.
3. Konsep Kemaksuman Para Imam
Satu lagi perbezaan penting ialah kepercayaan terhadap kemaksuman para imam. Dalam Syiah Imamiyyah, para imam dipercayai terpelihara daripada dosa dan kesalahan tertentu dalam urusan agama serta menjadi sumber autoritatif bagi memahami wahyu. Kepercayaan ini mempunyai hubungan rapat dengan doktrin imamah yang menjadi asas kepada identiti teologi aliran tersebut.
Ahlus Sunnah wal Jamaah pula berpegang bahawa kemaksuman daripada kesalahan dalam penyampaian wahyu merupakan keistimewaan para nabi dan rasul. Para nabi dipelihara oleh Allah dalam melaksanakan tugas kerasulan, sedangkan manusia selain mereka tidak mempunyai kedudukan kemaksuman yang sama.
Ali bin Abi Talib RA, Fatimah RA, Hasan RA dan Husain RA merupakan tokoh yang sangat dimuliakan oleh umat Islam. Walau bagaimanapun, kemuliaan dan kelebihan mereka tidak secara automatik membuktikan bahawa mereka maksum dalam pengertian doktrin Syiah Imamiyyah.
Allah SWT berfirman dalam Surah al-Najm, ayat 3–4, yang bermaksud bahawa Rasulullah SAW tidak berbicara menurut hawa nafsunya dalam penyampaian wahyu, sebaliknya apa yang disampaikannya berkaitan wahyu adalah berdasarkan wahyu yang diwahyukan kepadanya. Ayat ini perlu difahami dalam konteks kerasulan Baginda, bukannya sebagai bukti bahawa semua tokoh selepas Baginda memiliki sifat kemaksuman.
Dari sudut Ahlus Sunnah, umat Islam hendaklah kembali kepada al-Quran dan al-Sunnah yang sahih apabila berlaku perselisihan. Pendapat seseorang tokoh, walaupun mempunyai kedudukan yang tinggi, tidak boleh diletakkan mengatasi wahyu. Prinsip ini membantu memastikan bahawa penghormatan terhadap ulama, ahli keluarga Nabi dan tokoh agama tidak membawa kepada sikap melampau.
4. Sumber Agama dan Penilaian Hadis
Perbezaan antara Ahlus Sunnah dan Syiah turut melibatkan sumber rujukan hadis serta kaedah menentukan kesahihan sesuatu riwayat. Ahlus Sunnah mempunyai tradisi ilmu hadis yang meneliti sanad, perawi, kesinambungan periwayatan dan kecacatan riwayat. Antara karya utama dalam tradisi Sunni ialah Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim, di samping koleksi hadis dan kitab penilaian perawi yang lain.
Syiah Imamiyyah pula mempunyai himpunan hadis dan kaedah penilaian riwayat tersendiri, termasuk karya seperti al-Kafi oleh Muhammad bin Yaqub al-Kulayni. Tradisi tersebut memberikan perhatian khusus kepada riwayat yang dinisbahkan kepada para imam Ahlul Bait.
Perbezaan sumber ini menyebabkan kedua-dua tradisi kadangkala memberikan penilaian yang berbeza terhadap sesuatu peristiwa atau persoalan agama. Namun, tidak tepat untuk mendakwa bahawa setiap hadis dalam koleksi Sunni adalah sahih atau bahawa setiap riwayat dalam karya Syiah semestinya palsu. Kedua-dua tradisi mempunyai kaedah penilaian riwayat dan perbahasan dalaman masing-masing.
Dari perspektif Ahlus Sunnah, penerimaan sesuatu ajaran hendaklah berasaskan penelitian yang kukuh terhadap al-Quran dan al-Sunnah. Riwayat yang bercanggah dengan dalil yang lebih kuat atau tidak memenuhi syarat kesahihan tidak boleh dijadikan asas untuk menetapkan akidah.
Oleh itu, perbezaan metodologi dalam ilmu hadis perlu dikaji secara mendalam. Penilaian terhadap sesuatu kepercayaan tidak wajar dibuat hanya berdasarkan nama kitab atau identiti kelompok, sebaliknya perlu mengambil kira kandungan riwayat, sanad dan penjelasan ulama yang berkelayakan.
5. Sikap terhadap Ahlul Bait dan Prinsip Kesederhanaan
Dalam membincangkan perbezaan akidah, perlu ditegaskan bahawa Ahlus Sunnah wal Jamaah turut memberikan penghormatan yang tinggi kepada Ahlul Bait, iaitu keluarga Rasulullah SAW yang mempunyai kedudukan istimewa dalam Islam. Kecintaan kepada keluarga Nabi bukanlah ciri eksklusif Syiah, bahkan merupakan sebahagian daripada pegangan umat Islam secara umum.
Allah SWT menyebut kehendak-Nya untuk membersihkan Ahlul Bait dalam Surah al-Ahzab, ayat 33. Ayat ini menjadi antara dalil yang dibincangkan oleh para ulama tentang keutamaan keluarga Rasulullah SAW. Pada masa yang sama, perincian tentang skop Ahlul Bait dan implikasi ayat tersebut dibahaskan dalam karya tafsir.
Ahlus Sunnah menghormati Ali RA, Fatimah RA, Hasan RA dan Husain RA serta mengiktiraf sumbangan mereka kepada umat Islam. Namun, kecintaan kepada mereka tidak bermaksud bahawa seseorang perlu menerima semua dakwaan sejarah atau doktrin yang dinisbahkan kepada mereka tanpa penelitian.
Dalam Islam, sikap yang benar ialah menggabungkan kecintaan kepada Rasulullah SAW dan keluarganya dengan penghormatan terhadap para sahabat yang lain. Tidak sepatutnya kecintaan kepada satu pihak dijadikan alasan untuk menghina pihak yang lain.
Prinsip ini selaras dengan tuntutan menjaga perpaduan umat dan mengelakkan sikap melampau. Penilaian terhadap sesuatu doktrin perlu berdasarkan dalil yang jelas, sementara hubungan sesama manusia hendaklah dipelihara melalui keadilan, adab dan akhlak yang baik.
6. Kepentingan Berpegang kepada al-Quran dan al-Sunnah
Dalam menghadapi kepelbagaian aliran pemikiran, umat Islam hendaklah menjadikan al-Quran dan al-Sunnah yang sahih sebagai rujukan utama. Allah SWT berfirman dalam Surah al-Nisa', ayat 59, yang memerintahkan orang beriman supaya mentaati Allah dan Rasul serta merujuk perselisihan kepada Allah dan Rasul.
Ayat ini menunjukkan bahawa penilaian terhadap sesuatu pandangan agama tidak boleh bergantung semata-mata pada tradisi kelompok, tokoh atau sentimen sejarah. Setiap dakwaan perlu diteliti berdasarkan dalil dan kaedah ilmu yang diiktiraf.
Dalam tradisi Ahlus Sunnah wal Jamaah, kefahaman para sahabat mempunyai kedudukan yang penting kerana mereka menyaksikan penurunan wahyu dan menerima pengajaran secara langsung daripada Rasulullah SAW. Namun, hal ini tidak bermaksud bahawa setiap tindakan seseorang sahabat terlepas daripada penelitian sejarah atau bahawa semua persoalan boleh diselesaikan tanpa perbahasan ilmiah.
Umat Islam juga perlu berhati-hati terhadap maklumat yang tersebar melalui media sosial, ceramah yang tidak disertai rujukan dan tulisan yang menggunakan bahasa kebencian. Perbandingan akidah yang baik mestilah menyatakan doktrin sesuatu aliran secara tepat, membezakan fakta daripada dakwaan dan mengemukakan hujah daripada sumber yang boleh diperiksa.
Dengan cara ini, masyarakat dapat memahami perbezaan akidah secara lebih matang, tanpa terjebak dalam fitnah atau permusuhan.
Kesimpulan
Kesimpulannya, terdapat beberapa perbezaan mendasar antara pegangan Ahlus Sunnah wal Jamaah dengan doktrin Syiah Imamiyyah, khususnya dalam persoalan imamah, kemaksuman para imam, kedudukan para sahabat dan sumber autoriti agama. Dari perspektif Ahlus Sunnah wal Jamaah, doktrin imamah dalam pengertian Syiah Imamiyyah tidak diterima kerana dianggap tidak mempunyai sandaran yang mencukupi untuk dijadikan asas akidah yang wajib dipercayai oleh seluruh umat Islam.
Walau bagaimanapun, perbincangan mengenai penyimpangan akidah hendaklah dilakukan secara cermat dan adil. Syiah mempunyai pelbagai cabang, dan tidak semua pengikutnya berkongsi kepercayaan yang sama dalam setiap persoalan. Oleh itu, sesuatu pandangan perlu dinilai berdasarkan sumber yang jelas dan konteks doktrinnya, bukannya melalui generalisasi terhadap semua individu.
Umat Islam hendaklah memperkukuh kefahaman terhadap al-Quran, al-Sunnah yang sahih dan tradisi ilmu Ahlus Sunnah wal Jamaah. Dalam masa yang sama, penghormatan terhadap Rasulullah SAW, Ahlul Bait dan para sahabat perlu dipelihara dengan seimbang. Kekuatan akidah bukan hanya terletak pada kemampuan mempertahankan pegangan sendiri, tetapi juga pada keupayaan mengemukakan hujah dengan ilmu, keadilan dan akhlak yang baik.
Dengan pendekatan tersebut, umat Islam dapat menjaga kemurnian akidah, memahami perbezaan pemikiran secara lebih bertanggungjawab dan mengelakkan pertelingkahan yang tidak membawa manfaat kepada agama serta masyarakat.
No comments:
Post a Comment